zaterdag 9 april 2022

DRIE METER ZAND gepubliceerd

Het is zover! DRIE METER ZAND zal vanaf 25 april verkrijgbaar zijn. Ik kreeg gisteren een stapel van 80 exemplaren binnen, en wederom is dit een goed geslaagde uitgave, keurig verzorgd door mijn uitgever Palmslag. Ik heb nu een rijtje van drie boeken voor mij liggen: De Batavier, Het Transport en Drie meter zand. 

De Batavier, Het transport en Drie meter zand

Het manuscript ging eind november naar de uitgever en sindsdien is er veel werk verzet om het binnen vijf maanden uitgegeven te krijgen. Ook hulde aan Annejet Fransen bij Palmslag, die het proces heeft begeleid als mijn contactpersoon bij de uitgeverij.

Drie meter zand

Binnenkort gaan Hanneke van de Water en ik de presentatie voorbereiden van dit nieuwe boek, waarmee ik al in 2018 ben begonnen. In mijn naschrift schrijf ik:

Oorspronkelijk zou dit boek in 2020 of 2021 moeten spelen, na de Brexit. Als gevolg van de chaos tijdens de coronacrisis, waarin je van week tot week nauwelijks kon voorspellen of zo’n verhaal nog wel zou kloppen met de realiteit, besloot ik om de klok terug te draaien naar 2013, voordat de wereld veranderde op een manier, die niemand had kunnen voorzien.

Inmiddels kunnen we er oorlog in Europa aan toevoegen, Russische agressie tegen een buurland, wat we eigenlijk al meer dan tien jaar hadden kunnen zien aankomen, terwijl we onze ogen sloten en zaken deden met een verachtelijk regime.

Kijkend naar alle ellende in de wereld zou je haast vergeten dat er ook nog zoiets is als een boek, waar je in kan wegduiken om even alles om je heen te vergeten. Ik lees zelf ook graag en er gaat niets boven ontspanning met een boek van een van mijn favoriete auteurs.

Drie meter zand

Waar gaat DRIE METER ZAND ook alweer over? Op de achterzijde van het boek staat:

In de nadagen van Napoleon wordt een klein Frans oorlogsschip in het zeegat van Ameland tot zinken gebracht door een Engels fregat. Het wrak, met haar kostbare lading, verdwijnt al snel spoorloos in de zeebodem, maar een Hollandse militair in Franse dienst overleeft het gevecht. Kapitein De Koning raakt tegen wil en dank verwikkeld in het verzet tegen Napoleon, de daarmee verweven smokkelarij, en uiteindelijk spionage voor de toekomstige koning Willem I.

Tweehonderd jaar later vinden een zeiler en zijn vriendin op Ameland raadselachtige documenten in de nalatenschap van haar grootmoeder. Het persoonlijk logboek van kapitein De Koning geeft hun een onverwachte blik op het leven in 1811 en zet hen op het spoor van het wrak van de Arabelle. Ze zijn echter niet de enigen die geïnteresseerd zijn in wat er onder het zand verborgen ligt. Al snel reikt een spoor van geweld tot beide zijden van de Noordzee...

Drie meter zand is een historische roman, die uitmondt in een hedendaagse thriller. Zeeslagen, verzet en spionage in de tijd van Napoleon, een schatvondst op zee, moderne piraterij en een liefde vol twijfels. Dit is de promotievideo:




dinsdag 29 maart 2022

Peace in our time

Een maand geleden ging de Russische vernietigingsmachine in Oekraïne van start. Poetin hoopt als Tsaar Vladimir de Grote de geschiedenis in gaan, maar ik denk dat het Volodja de Verschrikkelijke wordt. Buiten Rusland dan, want het woord ‘invasie’ of ‘oorlog’ is verboden in het nieuwe Grootrussische rijk van Poetin, waar een repressie is begonnen die niet meer is gezien sinds de jaren onder Stalin of Brezjnjev. Vorige maand schreef ik ‘arm Oekraïne’, maar het kon evengoed ‘arm Rusland’ zijn: de bevolking voelt de pijn van de repressie en de sancties, niet de dictator in het Kremlin.

Aleppo
 

Er is nog een parallel met de jaren ‘30. Het Westen deed grif zaken met Poetin in zijn rol als oliemannetje en sloot de ogen voor Grozny, Aleppo en Georgië. Het pleasen van deze kerel om zijn goedkope olie en aardgas doet mij denken aan de periode waarin Europa de ogen sloot voor de gruwelen van het nazidom en zijn best deed om Adolf Hitler te vriend te houden. Neville Chamberlain, die in 1938 opgetogen stond te zwaaien met een ondertekend verdrag over het toestaan van de Duitse invasie in Sudetenland. Peace in our time: we weten waar dat toe heeft geleid.

Peace in our time

De vluchtelingenstroom uit Oekraïne is vergelijkbaar met de Syrische diaspora, gecreëerd door Poetin’s vriend Assad. Een Syrische vluchtelinge die ik jaren geleden sprak zei mij dat in Aleppo de Russen de baas waren. Aleppo, dat door Russische luchtaanvallen met de grond gelijk is gemaakt. Wil je niet luisteren en je overgeven aan mijn agressie, dan vernietigen we je. Vrouwen, kinderen, ziekenhuizen, scholen, woonwijken. Marioepol is Aleppo versie 2.0. Onthoud de beeldspraak van Poetin over een vlieg in je mond die je uitspuugt. Zo ziet hij ook de vrouwen en kinderen van Oekraïne. 

Edit 3 april: zojuist zijn details bekend geworden over de gruwelijke slachtpartij in Boetsja, bij de terugtrekking van het Russische leger. Mensen op de fiets of met een boodschappentas, die lukraak op straat zijn neergeschoten. Dit zijn de beelden die we kennen van de nazi-moordpartijen in WO2: Oradour-sur Glane, Katyn, Babi Yar, Putten, wat is het verschil tussen het Russische leger en nazi’s? Wie zal deze slagers voor de rechter brengen? 

Nekulturny.

Marioepol

Vluchtelingen, de EU en Nederland

Schrijnend verschil tussen vluchtelingen uit het Midden-Oosten en Oekraiense vluchtelingen is dat mannen, vrouwen en kinderen uit Syrië en Afghanistan niet welkom zijn binnen de EU. Nog steeds zitten ze opgesloten in detentiekampen in Griekenland en worden ze door Poolse grenswachten tegengehouden bij de Witrussische grens, waar ze maandenlang in de winterkou moesten kamperen. De Oekraïners wordt geen strobreed in de weg gelegd, zelfs niet als ze zonder papieren binnenkomen. Waarom geldt dat niet voor Syriërs? Onze grondwet zegt dat alle mensen in vergelijkbare omstandigheden gelijk zijn. Kennelijk alleen als ze uit Europa komen. Syriërs en Afghanen moeten in Nederland een langdurig en vernederend asieltraject door, waardoor velen de rest van hun leven op achterstand zullen staan.


Het lijkt erop dat de gelijkheid van vluchtelingen in Nederland zich vooral uit in de mensonterende toestanden in opvangkampen zoals Ter Apel, waar de veiligheidsregio nu dreigt de boel te sluiten, omdat er door de gemeente, godbetert, geen extra barak werd toegestaan. Er is nu sprake van het afstoffen van een noodwet om gemeenten te dwingen mensen op te nemen en eventueel leegstaand vastgoed (jawel, huismelkertjes!) te vorderen zodat vluchtelingen een menswaardig onderkomen wordt geboden. Maar het kost altijd tergend veel tijd in dit land - de overheid verschuilt zich bij politiek lastige kwesties altijd achter het dogma van de ‘zorgvuldigheid’ - dezelfde zorgvuldigheid die even niet meer belangrijk is als het de politieke leiding zo uitkomt. Zie de mondkapjesdeal tussen De Jonge en zijn vriendje Sywert. Over een vieze vlieg gesproken.

Binnenkort een nieuw boek

Door de vreselijke toestand waarin de wereld verkeert, zou ik bijna vergeten te melden dat mijn nieuwe boek Drie Meter Zand binnenkort zal worden uitgegeven. Ik heb daar samen met de uitgever de afgelopen tijd veel werk in geïnvesteerd. Ik zal daar binnenkort meer over schrijven, maar niet in één adem met het vluchtelingendrama.

zaterdag 26 februari 2022

NEKULTURNY

некультурный

Nekulturny is de term die Russen gebruiken om ongewenst gedrag te beschrijven. Inmiddels is duidelijk dat dit op de machthebbers in het Kremlin zelf van toepassing is, die nu hun land buiten de internationale rechtsorde hebben geplaatst. Rusland wordt geregeerd door een maffia, met maffiose praktijken waarin mensenlevens niet tellen.

Poetin heeft oorlog ontketend in Europa, misschien wel omdat het zoeken naar een buitenlandse vijand het beste antwoord is op de binnenlandse crisis die Rusland in zijn greep heeft: zie de aanhoudende protesten van Russische dissidenten, een moedige minderheid die zich geen rad voor ogen laat draaien door de leugens van een schurk.

Vladimir Poetin

Je kunt van Vladimir Vladimirowitsj Poetin zeggen wat je wilt, maar hij is een uitstekende schaakspeler, die stapje voor stapje een invasie in zijn buurland heeft voorbereid: propaganda, economische en digitale oorlogsvoering (de energieoorlog en aanvallen van hackers), desinformatie, een zogenaamde militaire oefening, het sturen van een ‘vredesmacht’ en daarna een invasie met over de honderdduizend man. Oekraïne is niet de eerste voormalige Sovjetrepubliek die deze man binnenvalt en aan zijn gedroomde Groot-Russische rijk wil toevoegen. Denk bijvoorbeeld aan Georgië.

In essentie volgt Poetin in de voetstappen van andere megalomane machthebbers in het verleden. Napoleon, Stalin, Mao en Hitler gingen hem voor. Poetin heeft zich geschaard in het rijtje moorddadige geesten wier namen in de wereldgeschiedenis een duivels gesis in het duister zijn. De grootste angst van een dictator is dat hij wordt onttroond en de geschiedenis leert dat het met geen van hen goed afloopt. De meeste dictators worden vermoord of moeten vluchten omdat ze anders worden opgeknoopt door hun eigen mensen. Ze sterven in eenzaamheid, veracht door iedereen, en als ze ooit voor een rechter komen blijken ze opeens te ziek te zijn voor een strafzaak. Dat zal wel tussen hun oren zitten, of misschien is het wel hun laatste leugen.

Ik ben inmiddels Catherine Belton’s boek Putin’s People gaan lezen, of hoe Rusland een schurkenstaat werd. Een leerzaam boek, als je tijdens het lezen tenminste niet beroerd wordt van alle vuile streken en manipulaties van deze kerel en zijn trawanten. De auteur heeft jarenlang als journalist in Moskou gewerkt en zorgvuldig brononderzoek gedaan. Een aanrader.

Molotov en Von Ribbentrop, 1939

 source:  https://www.eulixe.com/

De aanval op Oekraïne doet denken aan de overval door de Duitsers op Polen in 1939. Daarbij mag niet onvermeld blijven hoe de Duitsers eerst een niet-aanvalsverdrag met de Russen hadden gesloten: het Molotov-Ribbentrop pact. De Russen stonden toe dat Duitsland Polen binnenviel en pakten zelfs de Polen in de rug aan. Een paar dagen later vielen de Duitsers Polen binnen en de Russen staken geen hand uit, totdat ze de kous op de kop kregen en ze de Duitsers zelf over de vloer kregen. Ze konden alleen hun huid redden ten koste van miljoenen slachtoffers en met hulp van hun steun en toeverlaat generaal Winter.

Het nut op korte termijn van economische sancties is beperkt en zal misschien de Russische bevolking raken, niet het Kremlin, dat naar verluidt veel financiële reserves heeft. Het is hard, maar misschien dat het de onvrede in Rusland aanwakkert. De aarzeling van het Westen om sancties op te leggen heeft ongetwijfeld te maken met Russisch gas. Er zit zoveel Amerikaans en Europees geld in Rusland dat sancties ook ons zelf zullen raken. Ook zijn er nogal wat medestanders van Poetin, niet in de laatste plaats China, waarmee hij onlangs nog een niet-aanvalsverdrag sloot. Een hedendaagse versie van het Molotov-Ribbentrop pact? 

 

Europa en de NAVO houden zich nu nu afzijdig en laten Oekraïne het zelf opknappen. Het risico van escalatie is groot wanneer de NAVO daadwerkelijk militair zou ingrijpen, maar er mag niet onvermeld blijven dat de NAVO en de EU Rusland ook in het nauw hebben gedreven door hun invloedssfeer jarenlang naar het oosten uit te breiden. Er is al in de jaren ‘90 voor gewaarschuwd door Frits Bolkestein en Jaap de Hoop Scheffer. Geen vrienden van mij, maar ze hadden wel gelijk.

Arm Oekraïne: het land heeft zich in de afgelopen decennia ontworsteld aan de vroegere Russische overheersing, en de felle Oekraïense weerstand tegen de Russische inval spreekt boekdelen. Terwijl ik dit schrijf is de slag om Kyiv gaande en sterven militairen en burgers in de straten. Oekraïne is een land zo groot als Frankrijk en het is maar zeer de vraag of de Russen logistiek in staat zijn om het land bezet te houden als ze erin slagen het te veroveren. Kleine veelzeggende incidenten springen eruit, zoals de laatste woorden van de dertien mannen op het Slangeneiland aan de commandant van het Russische oorlogsschip die overgave eiste: ‘krijg de klere!’ Of de Oekraïense president Zelensky, die op bewonderenswaardige wijze zijn rug recht hield bij een Amerikaans aanbod van evacuatie: ‘ik heb munitie nodig, geen lift.’ Ik hoop dat ze het kunnen volhouden en het Russische leger een pak slaag geven. Maar ten koste van wat? Rusland valt inmiddels burgerdoelen aan, ondermeer met verboden clustermunitie. Het was te zien in een video, die op NOS is gepubliceerd. 

EDIT 3 maart: Hier is een tweede bewijs van oorlogsmisdaden door het Russische leger: een aanval op een woonwijk en een ziekenhuis met vermoedelijk clustermunitie in Tsjernihiv.

Als Oekraïne het onderspit delft, verplaatst de crisis zich misschien naar de Oostzee, waar de Russische enclave Kaliningrad ligt. Kaliningrad speelt een rol in mijn tweede boek ‘Het Transport’. Ooit heette dit Königsberg, een deel van Oost-Pruisen, dat na de Russische inval in het gebied in 1944-1945 onderworpen is aan etnische zuivering en nu compleet ‘gerussificeerd’ is. De Russische enclave is na de ineenstorting van de Sovjet-Unie geïsoleerd geraakt en de wens van Rusland om een corridor naar Kaliningrad te creëren is evident. De Baltische staten (Estland, Letland en Litouwen), alle drie NAVO-leden, liggen in de weg en zijn de volgende op het verlanglijstje van het Kremlin. 

Kaliningrad en de Baltische staten

De NAVO anticipeert al op een dreiging in de Oostzee. Finland en Zweden zijn inmiddels betrokken in het overleg, en Poetin heeft al waarschuwende geluiden laten horen dat bij NAVO-ingrijpen de wereld iets zal zien wat nog nooit is vertoond. Het impliciet dreigen met kernwapens is niet nieuw, in het verleden is de wereld enkele keren door het oog van de naald gegaan zoals tijdens de Cuba-crisis. Ook is jarenlang openlijk gespeculeerd over de haalbaarheid van beperkte inzet van tactische kernwapens, met andere woorden een kernoorlog op kleine schaal. De jarenlang afgeschaalde conventionele slagkracht van de NAVO wreekt zich nu: het verlaagt de drempel om naar nucleaire wapens te grijpen. Tot nu toe heeft niemand dit aangedurfd, want het risico van een nucleair antwoord is te groot.

De wereld is ontwaakt uit de droom, en om te spreken met Sting: I hope the Russians love their children too.


vrijdag 21 januari 2022

Slavernijverleden

De transatlantische slavenhandel door Nederland heeft al enige tijd mijn bijzondere interesse, omdat ik bezig ben met onderzoek voor een nieuwe roman. 

Fort Elmina, Ghana

Het slavernijverleden van Nederland wordt nog steeds slecht begrepen en erg moeizaam erkend. Zo reageerde onlangs in het Leidsch Dagblad iemand op een artikel van 13 januari in dezelfde krant, waarin de roep klonk om een onderzoek naar het slavernijverleden van Leiden en de plaatsing van een monument.

De strekking van die reactie is verbazingwekkend, want de briefschrijver begint over de eeuwenlange slavernij in Noord-Afrika van honderdduizenden (blanke) Europeanen, waar geen aandacht voor is. Op zich een terecht punt, maar ik weet niet wat dat te maken heeft met de Nederlandse slavenhandel. Zeker niet als de auteur betoogt dat onze voorouders de slavernij juist afschaften en je kennelijk blank moet zijn om slavernij slecht te vinden. Volgens hem was het Westers kolonialisme daar dus goed voor.

Brief in het Leidsch Dagblad

Geen woord over het eindeloos traineren van de afschaffing van de slavernij in Suriname door de Staat der Nederlanden in de 19e eeuw, waarbij zelfs 10 jaar na de officiële afschaffing in 1863 de voormalige slaven nog moesten blijven werken voor hun vroegere eigenaar (het zogenaamde 'Staatstoezicht').

Vervolgens gaat de briefschrijver over tot het bekritiseren van onze historici en ‘verenigingsbobo’s’, die (ik citeer) ‘moderne, politiek correcte mensen zijn met een woke-oriëntatie’. Volgens hem is het zo dat de enige slaven die je herdenkt zwart zijn omdat witte slaven de ‘zieligheidsfactor’ van zwarte slaven ontberen!

U leest het goed. Misschien bent ook u verbaasd. Vandaag is mijn beknopte antwoord in het LD gepubliceerd, en ik schrijf het hier nog maar eens op in een wat bredere context, in de hoop dat het door meer mensen gelezen wordt.

hedendaagse slavenmarkt in Libië

bron: EW

Ja, er verkeerden honderdduizenden geroofde westerlingen in slavernij in Noord-Afrikaanse gebieden, zeelieden en gekaapte inwoners van kustplaatsen, mannen, vrouwen en kinderen. Dat was erg genoeg, en inderdaad mag daar best eens aandacht aan worden besteed. Bijvoorbeeld met een monument in Tanger, Algiers of Tunis, waar die mensen vastzaten en werden uitgebuit. Zodat ook daar het besef groeit van wat er ooit door hen is aangericht. Niet dat ik daar veel hoop op heb, want in het naburige Libië, een ‘failed state’, is de trans-Sahara slavenhandel volgens nieuwsberichten nog steeds aan de orde van de dag. En over de misstanden in de Golfregio zullen we het maar niet hebben.

het overvolle tussendek van een slavenschip

 bron: https://www.joshchalmers.com/

De Noord-Afrikaanse kwestie doet echter niets af aan de grootschalige transatlantische mensenhandel vanaf ca. 1635, door gewetenloze Nederlandse handelaren en plantage-eigenaren, die dat ook nog probeerden te vergoelijken met bijbelteksten in de hand. Lees de geschiedenis er maar op na.

Het belangrijkste verschil tussen de slavernij onder Arabische machthebbers en onze niet minder meedogenloze mensenhandel en slavernij is dat een flink aantal van onze voorouders daar zelf direct of indirect bij betrokken waren, terwijl ze beter hadden moeten weten. Die waren geen slachtoffer of toevallige toeschouwer, maar daders, die er bakken met geld aan verdienden. Ga maar eens kijken in de slavenforten van de WIC in Ghana. Ik ben er geweest, het stinkt er nu nog steeds naar de ongelukkigen die daar ooit als beesten werden opgesloten in afwachting van een transport dat zelfs vee onwaardig was.

slavenkerker in WIC-fort Elmina, Ghana

Ten aanzien van de relatie tussen de koloniale tijd en de slavernij kan alleen maar geconcludeerd worden dat de twee hand in hand gingen. Afrika (dat geldt tevens voor Zuid Oost Azië) werd eeuwenlang beschouwd als een roofgewest, waar je grondstoffen, tropische producten en mensen kon halen in een met militaire middelen afgeschermde markt. De VOC en de WIC hadden daartoe een eigen leger en marine, evenals de al even vermaledijde Sociëteit van Suriname. Rond 1775 was de Schots-Nederlandse officier John Gabriël Stedman in Suriname om een slavenopstand te helpen onderdrukken. Blijkbaar was hij oprecht ontzet over de toestand die hij daar aantrof, en later schreef hij een boek dat uiteindelijk de antislavernijbeweging zou ondersteunen.

Gruwelijk beeld uit het boek van John Stedham over Suriname, eind 18e eeuw. 

artikel in De Correspondent

Na de opheffing van de VOC, de WIC en de Sociëteit van Suriname in de Franse tijd nam het Koninkrijk der Nederlanden (1815) deze overheersing naadloos over, totdat de Surinaamse slavernij onder internationale druk in 1863 werd opgeheven. Ter compensatie van het resulterende tekort aan arbeidskrachten op de plantages werden contractarbeiders uit het toenmalige Brits-Indië, China, Nederlands-Indië (Chinezen en Javanen) en het Midden-Oosten naar Suriname gehaald. Ook over het daarbij gedane onrecht is het nodige te zeggen.

Het is dus niet dank zij, maar eerder ondanks de koloniale overheersing dat de slavernij werd afgeschaft. Afrika is na eeuwenlange uitbuiting nog steeds een achtergesteld werelddeel, waarin het merendeel van de bevolking weinig bestaanszekerheid kent. Intussen gaat een nieuwe vorm van kolonialisme (door Westerse multinationals en Chinese bemoeienis) onverminderd door. Die achterstand is een van de redenen van de massale migratie vanuit Afrika naar Europa en de daaruit ontstane mensenhandel.

De gevolgen klinken nog steeds door in onze hedendaagse cultuur en samenleving. Kijkt u ooit  met andere ogen naar iemand met een donkere huidskleur dan naar een witte voorbijganger? Alleen maar omdat zo iemand er anders uitziet, of zit het misschien na eeuwen van onbetwiste superioriteit nog steeds in de witte genen? 

De slavernij bestond misschien niet in onze naam, maar wij mogen er best een monument en excuses aan wijden. Ook in mijn woonplaats Leiden. Dat heeft niets te maken met een ‘woke gedachtengoed’ of de ‘zieligheidsfactor’ van zwarte slachtoffers zoals die briefschrijver in het LD meent, maar met historisch besef en vooral, met normaal menselijk fatsoen.

dinsdag 23 november 2021

Drie meter zand

Vorige week is het manuscript van mijn derde boek, ‘Drie meter zand’, naar mijn uitgeverij Palmslag gegaan. Verwachte publicatiedatum is juni 2022.

voorlopig coverontwerp

Ik ben begonnen dit boek te schrijven kort na het overlijden van mijn moeder in het voorjaar van 2018. Tijdens het leegruimen van haar appartement vonden we vele familiestukken, sommige ruim een eeuw oud. Een daarvan is een klein koperen doosje, van oorsprong een doosje voor zwavelstokjes mogelijk uit de tijd van Napoleon, met een figuurtje erop dat een militair kan voorstellen. Het doosje bevat de laatste pijptabak van mijn betovergrootvader, Abraham Pellicaan, die in 1915 is overleden. Ik denk dat daarmee het idee geboren werd van een roman met zijn wortels in een lang vervlogen tijd.

Het tabaksdoosje van mijn betovergrootvader

Het verhaal begint in 2013, enkele jaren geleden, als een jonge vrouw en haar vriend op de zolder van het oude huis van haar overleden oma op Ameland een ouderwetse zeekist vinden met daarin een tweehonderd jaar oude zeekaart en een raadselachtig dagboek geschreven in het Frans. Het persoonlijk logboek van een militair uit het leger van Napoleon zet hen op het spoor van het wrak van het Franse oorlogsscheepje Arabelle, dat door een Engels fregat tot zinken is gebracht in het zeegat van Ameland. Het wrak heeft twee eeuwen lang verborgen gelegen, drie meter diep in de zeebodem. Ze gaan op zoek en vinden inderdaad het wrak, echter de waardevolle lading wordt kort daarop geplunderd door nietsontziende illegale bergers, die een spoor van geweld achterlaten.


Het historische deel van dit boek, in de periode tussen 1780 en 1814, volgt de turbulente Nederlandse geschiedenis in die tijd op de voet. Tijdens het schrijven van dit boek heb ik onderzoek gedaan op Texel, Ameland, Borkum en Helgoland, van eiland naar eiland varend met mijn eigen boot. Onvermijdelijk heb ik de geschiedenis hier en daar naar mijn hand gezet; het meeste is echter historisch gezien juist. Napoleon bezocht Texel in het najaar van 1811. Hij had echter al in april 1811 plannen geformuleerd voor de uitbreiding van fort De Schans; in het boek heb ik de uitvoering bij de hoofdpersoon Robert de Koning gelegd.

de ondergang van de Lutine

De ondergang van de Arabelle is geïnspireerd door de ramp met de Lutine, een Engels schip dat in 1799 in stormweer verging in het zeegat bij Terschelling, waarbij slechts één opvarende werd gered. De ramp was het gevolg van een navigatiefout, waardoor het schip bezet raakte door wind en stroom in het zeegat van Terschelling en strandde op een zandbank. De Lutine vervoerde goud en zilver vanuit Engeland om een beurscrash in Hamburg te voorkomen, waar een nijpend geldtekort was ontstaan. Het wrak is het doel geweest van vele bergingsacties, waarvan alleen de eerste en tweede, rond 1800 en 1860, succesvol waren. Het schip is bij herhaling onder het zand verdwenen en enkele malen weer daar bovenuit gekomen als de zeebodem veranderde.

Drie meter zand is een historische roman, die uitmondt in een hedendaagse thriller en een ontknoping aan de Engelse oostkust, waar ik jaren geleden ook heb gezeild. Verleden en heden zijn aan elkaar gesmeed door het wrak en familiebanden die tweehonderd jaar overbruggen.

Ik vertel over het boek tijdens mijn interview met Hanneke van de Water, in september j.l.:
 

 



maandag 1 november 2021

Staatslieden gezocht (m/v/x)

Op de kop af acht maanden geleden schreef ik een blog over lessen uit het verleden, gevolgd door een stukje in mei over de controlemaatschappij, die toen al in de steigers werd gezet. We zagen het aankomen, je hoefde geen helderziende te zijn om te zien waar in Den Haag de prioriteiten liggen.

De controlemaatschappij. Biometrie: de volgende stap?
 

(https://www.ictrecht.nl/)

Na de val van het kabinet als gevolg van de toeslagenaffaire werden er nieuwe verkiezingen uitgeschreven. Voor de verkiezingen werd het coronavirus even met vakantie gestuurd, zodat eenieder ongestoord door de eisen van de lockdown zijn of haar burgerplicht kon doen en een kruisje zetten in het daarvoor bestemde vakje. Het voelde toen al een beetje als tekenen bij het kruisje, en de beschamende vertoning van de slepende kabinetsformatie in de navolgende maanden heeft dat gevoel niet weggenomen.

Business as usual

In Den Haag is het business as usual gebleken: het demissionaire kabinet regeert vrijwel per decreet, want nog steeds sluit de coalitie de gelederen als er een aanval wordt ondernomen vanuit de oppositie. Met het vormen van een nieuw kabinet maakt niemand haast: maandenlang bleken partijbelangen groter dan het landsbelang, net alsof er geen democratisch gelegitimeerd kabinet nodig zou zijn in de grootste crisis sinds decennia. Wat maakt het ook uit, dezelfde ploeg komt toch weer terug om zijn slooppartij van de Nederlandse samenleving voort te zetten.

De hoofdpijndossiers stapelen zich op: de toeslagenaffaire, de Groninger aardbevingsschade, de stikstofcrisis, het klimaat, het institutioneel wantrouwen jegens de burger, de woningnood, vluchtelingen in tenten, het etnisch profileren, de rechterlijke macht die altijd de overheid gelijk geeft, noem maar op. Je staat alleen als de Staat der Nederlanden je onrecht heeft aangedaan. De overheid houdt zich niet aan de wet, omdat de wet kennelijk een lastig ding is.

Het lijkt mij dat er genoeg te doen is. Waar blijft de urgentie?

Corona en tweedeling

Intussen is de tweedeling in de samenleving als gevolg van het coronabeleid, waar velen begin dit jaar al voor hebben gewaarschuwd, een feit. We kennen de probeersels van De Jonge en Van Dissel bijna uit ons hoofd: groepsimmuniteit, handen wassen, afstand houden, mondkapjes, lockdowns, scholen dicht, coronamelder, vaccinatiedwang (o nee, het was ‘drang’…), testen voor toegang, dansen met Janssen, de QR-code, en nu dus het verder uitsluiten van ongevaccineerden.

Als deze crisis werkelijk slim zou zijn aangepakt, was er beter gekeken naar de vraag of iets elders al eens was geprobeerd en of dat ook aantoonbaar heeft gewerkt. Telkenmale blijkt het bedachte wondermiddel niet te werken. 

zwartgelakt dossier (van nrc.nl)

De argwaan dat VWS iets te verbergen heeft wordt alleen maar gevoed door het gebrek aan openheid. WOB-verzoeken worden getraineerd en de Haagse oppositie krijgt evenmin antwoorden. Volgens een NOS-bericht dat maar heel kort te zien was, zijn Kamerleden van het kastje naar de muur gestuurd tussen Van Dissel en De Jonge.

Inmiddels zien we de bijkomende schade overal in de samenleving: leerachterstanden, uitgestelde zorg, verloren levensjaren, depressies, huiselijk geweld en uitvergroten van reeds in de kiem aanwezige sociale en medische misstanden. En investeren in de zorg, ho maar. We trekken liever geld uit voor een leger BOA’s om absurde maatregelen af te dwingen. 

De ongenuanceerde vaccinatiediscussie

Met het uitsluiten van ongevaccineerden door middel van een coronapas is een grens overschreden. Maar wie de vergelijking durft te trekken met de opkomst van dictatoriale systemen uit het verleden, wordt ogenblikkelijk verketterd, zoals die moedige rabbijn die onlangs een parallel durfde noemen met de opkomst van het nazisme in de jaren 30. Sommige zaken zijn kennelijk omgeven met een zo groot taboe, dat je er niet eens aan mag denken. Ik noem het liever apartheid, maar ook daar zal wel weer iemand zich vreselijk aan storen. 

We wijzen in dit land gemakkelijk op Poetin, Erdoğan en Loekasjenko, en dichterbij op Polen en Hongarije, maar de scheidslijn is flinterdun: het grootste verschil tussen een neoliberale democratie en een dictatuur is dat het tegengeluid in onze neoliberale staat monddood wordt gemaakt en in een dictatuur echt dood gemaakt. Het ‘framen’ van ongevaccineerden schurkt gevaarlijk dicht tegen die grens aan. Zo wordt schaamteloos door allerlei zelfbenoemde kopstukken op TV gezegd dat we ongevaccineerden maar op een eiland moeten zetten, of niet toelaten tot de zorg.

O ja, voordat ik het vergeet, ik ben dubbel gevaccineerd, want dat moet je er altijd bij zeggen tegenwoordig. Zij het dat de bescherming na vijf maanden vermoedelijk tot nul is gedaald.

Thorbecke

Staatslieden gezocht (m/v/x)

We zoeken iemand met de statuur van Thorbecke, Troelstra of Drees. Thorbecke stond bekend als een liberaal die de burger met rust laat, schrijft Enno de Witt in zijn recensie van een onlangs verschenen boek over Thorbecke

Met het oog op de immense uitdagingen waar dit land voor staat, en het gebrek aan urgentie in Den Haag (behalve voor het invoeren van de surveillancestaat), stel ik voor een paginabrede advertentie te plaatsen in de landelijke dagbladen, met als kop ‘staatslieden gezocht (m/v/x)’. Voor de functie-eisen leen ik maar even iets over staatslieden van Wikipedia.

Naast carrière of beklede posten speelt ook de mate mee waarin een politicus het algemeen belang behartigt. Zo schreef de Amerikaanse auteur James Freeman Clarke lang geleden: "Een politicus denkt aan de volgende verkiezingen, een staatsman aan de volgende generatie."

Ik denk dat we de Haagse politici eens langs de meetlat van James Freeman Clarke moeten leggen.