zaterdag 2 januari 2021

2021: tussen hoop en vrees

Het is 2021. Een nieuw jaar met nieuwe kansen? Ik heb het rampjaar 2020 met gemengde gevoelens ondergaan. Persoonlijk heb ik weinig te klagen in tegenstelling tot vele anderen, maar ik ben oprecht bezorgd geraakt over de ontwrichting van de samenleving.

Toen ik tijdens de donkere dagen voor Kerst door het beregende raam naar buiten keek, deden de troosteloosheid, de eenzijdige berichtgeving en het gebrek aan perspectief mij denken aan de DDR van weleer, waar slechts één mening mocht worden gehoord en niets te beleven viel. December 2020 in Leiden was even grauw en lusteloos als februari 1979 in het Oostduitse Leipzig. Ik herinner mij Leipzig goed.

https://www.le-sign.de/2008/07/alte-fotografien-aus-leipzig/

Het coronavirus heeft vreselijk huisgehouden, maar de draconische maatregelen van de overheid evenzeer. Ik zie de stille helden in de verpleeghuizen, die op hun tandvlees lopen of zelf ziek zijn geworden, en onlangs het schandelijke verwijt kregen van Van Dissel, dat ze zelf besmettingen zouden hebben veroorzaakt omdat ze hun vak niet kenden. En ik zie de oudjes, die in eenzaamheid moesten sterven zonder de hand van hun kinderen te mogen vasthouden. Ik begrijp de risico's, maar de menselijke maat was zoek.

Maar evenzeer zie ik de wereldwijd door keiharde lockdowns aangerichte schade, waarbij niet duidelijk is of dat paardenmiddel meer doet dan alleen het vertragen van de besmetting. Uitroeien zullen we corona niet, net zo min als influenza ooit is uitgeroeid. Des te opmerkelijker is dat de autoriteiten zo slecht luisteren naar nieuwe wetenschappelijke inzichten (bijvoorbeeld over ventilatiesystemen) en blijven volharden in absurde maatregelen die waarschijnlijk net zo schadelijk zijn als het virus zelf.

Het is eerder een bestuurscrisis geworden dan een medische crisis. We zijn inmiddels bijna een jaar verder en er is nog niets geleerd en niets op orde gebracht. Alle hoop is gevestigd op haastig ontwikkelde vaccins, waarvan het effect nog moet blijken.

Had het anders gekund? We weten het niet, want eerlijke vragen blijven onbeantwoord. Wat zei Godfried Bomans ook al weer? Met verstandige dingen kun je halverwege ophouden, echter absurditeiten dienen voltooid te worden, omdat zij geen andere rechtvaardiging dan hun consequent doorzetten bezitten.

De publieke opinie staat onder druk van een sensatiebeluste pers en mediabeluste virologen, die gretig angst zaaien. De Gentse hoogleraar klinische psychologie Mattias Desmet noemt het een vicieuze cirkel, waarin de angst steeds absurder maatregelen afdwingt, die op hun beurt de angst verder aanjagen. Er heerst een bijna Orwelliaanse thought control, waarin elke vraag over het zwalkende coronabeleid wordt verketterd als ontkenning of viruswaanzin. Probeer maar eens zo’n gesprek te voeren met vrienden. De kans bestaat dat je vriendschap flink op de proef wordt gesteld.

De democratie is de grote afwezige, afgezien van een enkel lichtpuntje zoals het prijzenswaardige handelen van Renske Leijten en Pieter Omtzigt in de toeslagenaffaire, waarbij de hele ambtelijke en politieke top zich collectief zat te schamen. Om vervolgens over te gaan tot de orde van de dag: het luisterend vermogen van bestuurders is nul. Over vrijwel alles sluit de coalitie de gelederen zodra er kritische vragen worden gesteld: de oppositie pruttelt, maar is tandeloos. Kamerleden stemmen niet meer zonder last, zoals de Grondwet voorschrijft, maar volgen de partijdiscipline.

Ik houd dus mijn hart vast bij de aanstaande verkiezingen. Als we tenminste nog wat te kiezen hebben bij het gebrek aan dualisme en een murw geslagen electoraat.

Ga ik een boek over corona schrijven? Absoluut niet, want er wordt al genoeg over geschreven. Het drama voltrekt zich real time voor onze ogen en mijn schrijfsels voegen daar niets aan toe. Ik heb al lang een ander manuscript op de plank liggen (Drie Meter Zand) om te publiceren, zodra ik eindelijk weer voordrachten mag houden.


Mijn hoop voor 2021? Dat het ‘nieuwe normaal’ van Rutte abnormaal zal worden en de overheid, zodra het gevaar is geweken, net zo snel bereid zal blijken om ons vrij te laten als ze was om ons op te sluiten. Dat we dit jaar straffeloos onze ouders en kinderen weer mogen knuffelen en onze vrienden omarmen.

Ik hoop dat het dualisme en unbiased  journalistiek weer zullen terugkeren, en er waarheidsvinding mogelijk wordt over alles wat nu onbespreekbaar is. Maar met het oog op onze regenteske bestuurscultuur heb ik er een hard hoofd in. Als de wereld dreigt te vergaan, zou ik naar Holland gaan, waar alles vijftig jaar later gebeurt, zei Heinrich Heine al, anderhalve eeuw geleden. 

Desondanks heb ik toch de stille hoop dat er een wonder geschiedt en alles zich ten goede zal keren. Ik wens u daarom een gezond, voorspoedig en vooral een vrij en onbezorgd 2021 toe.


 

zondag 4 oktober 2020

Nieuw boek: HET TRANSPORT

HET TRANSPORT is mijn nieuwste roman, die zich afspeelt op de Waddenzee en elders in Nederland, en in Kaliningrad (Rusland). Het is eigenlijk mijn eerste manuscript, dat destijds even in de wacht is gezet ten gunste van de publicatie van het succesvolle DE BATAVIER.

Het Transport is van een heel ander karakter dan De Batavier, eerder een misdaadverhaal dan een avonturenverhaal. Kernthema is vrouwenhandel met een schip vanuit Kaliningrad naar de Waddenzee. Op de achtergrond spelen duistere figuren in Rusland een rol.

De Batavier en Het Transport

Zoals ook al bij De Batavier, vind ik regelmatig stukjes nieuws in de media, die een raakvlak hebben met mijn boek. Zo verscheen op zaterdag 2 oktober een boekbespreking in NRC over het Engelse boek Putin’s People, waarin onderzoeksjournalist Catherine Belton een boekje opendoet over de handel en wandel van de Russische president Poetin en zijn vrienden uit de voormalige KGB, die kennelijk jarenlang grote sommen geld hebben weggesluisd naar Westerse bankrekeningen.

Ook in Het Transport zit een sinister plot waarin voormalige KGB-ers een toontje meeblazen. Ik vertel er niet teveel over (leest u liever het boek!), maar het blijkt wederom dat de werkelijkheid zelfs mijn stoutste fantasie overtreft. Zeker is dat ik Putin’s People ga bestellen.

Promotievideo Het Transport:

Kernthema in Het Transport is echter het persoonlijke drama van gewone mensen, die niet alleen verstrikt raken in een crimineel netwerk, maar ook slachtoffer worden van een harteloze overheid die, als het er op aan komt, geen hand uitsteekt om het hen aangedane onrecht goed te maken. 

Dat is geen verzinsel: de ambtelijke willekeur bij het bestrijden van mensenhandel ligt al jaren onder vuur van humanitaire organisaties, getuige ook de rapportages van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel. De politiek blijft doof en speelt daarmee ongewild de instandhouding van een verachtelijk verdienmodel in de hand.

cover Het Transport

HET TRANSPORT (ISBN 978 94 930 5941 2 ) is te bestellen via de boekhandel of bij Uitgeverij Palmslag

maandag 14 september 2020

HET TRANSPORT verschijnt op 5 oktober

Kortgeleden schreef ik over de brand in kamp Moria en de beschamende handel en wandel van de politiek inzake de Griekse vluchtelingenkampen, de constante schimmige deals van overheden om maar zo weinig mogelijk ontheemde mensen een veilig verblijf te bieden in Europa, in weerwil van het VN-vluchtelingenverdrag afgesloten in 1951 en geactualiseerd in 1967.
 
Inmiddels zijn we al een paar dagen verder, en we zien dat de Grieken nu een zogenaamd ‘humanitair’ kamp hebben opgezet om op Lesbos de vele daklozen op te vangen. Met een stok achter de deur: een militaire tactiek, namelijk het belegeren en uithongeren van de dakloze massa, totdat ze zwichten en zich vrijwillig naar de nieuwe gevangenis begeven. Wat eigenaardig dat de mensen waar het over gaat er geen vertrouwen in hebben. Die hebben al genoeg gezien van het Griekse asielbeleid. Een humanitair kamp. Waarom kon dat niet eerder? Vraag het de Griekse autoriteiten maar. Ik zou ze willen zeggen: πρέπει να ντρέπεσαι για τη Μόρια - je moet je schamen over Moria.

 


Een van de drijvende krachten achter de huidige vluchtelingenstroom, los van de onderliggende oorzaken (armoede en oorlog), is mensenhandel. We moeten dat niet verwarren met de acties van humanitaire organsaties, die op zee vluchtelingen redden en als gevolg daarvan door Europese machthebbers worden zwartgemaakt als mensenhandelaren. Dat is een politiek spelletje. Die organisaties hebben een humanitaire doelstelling en kunnen volgens het zeerecht eenvoudigweg niet anders dan levens redden, ongeacht de vraag of dat de migratie aanwakkert.

Bron: Sputnik

In mijn nieuwe boek HET TRANSPORT voer ik een ander gezicht van mensenhandel ten tonele: vrouwenhandel. Mensenhandel is lastig te bestrijden, echter het middel dat door Justitie wordt ingezet om bewijs tegen mensenhandelaren te verzamelen, een tijdelijke verblijfsregeling voor slachtoffers om deze te kunnen laten getuigen, stelt juist die slachtoffers vaak voor een onmogelijke keus. Dat dilemma loopt als een rode draad door het boek heen.


HET TRANSPORT is niet zomaar een spannend verhaal. Het zegt ook iets over de hardvochtigheid van een overheid, die vooral regeltjes bedenkt en uitvoert en daarmee de menselijke maat verliest. Toen ik als auteur onderzoek deed naar de achtergrond voor mijn verhaal, ben ik ervan geschrokken hoezeer de aanpak van mensenhandel onderhevig is aan ambtelijke willekeur en politieke bemoeienis. Lees het boek en huiver, zou ik zeggen...

Omdat het als gevolg van de beperkingen door de coronacrisis niet mogelijk is om lezingen en boekpresentaties te organiseren (mijn laatste presentatie vond plaats in maart, voor de lockdown), heb ik een promotievideo gemaakt, die net als een filmtrailer de rol heeft van een digitale presentatie. Ik heb mijn eigen filmbeelden gebruikt van de Waddenzee en het IJsselmeer, waar een deel van het verhaal zich afspeelt.


HET TRANSPORT ligt op 5 oktober in de boekhandel.


donderdag 10 september 2020

Moria - een schaamteloze vertoning

(Edit: nieuwe foto's met toestemming MSF/AZG) 

Ik had hier eigenlijk de laatste aankondiging van mijn tweede boek (Het Transport) willen doen, maar dat kan wel een weekje wachten. Ik ben des duivels, en ik ben kennelijk niet de enige. De kranten staan er vanmorgen bol van. ‘Stop de institutionele lafheid’ schrijft asieladvocaat Barbara Wegelin vanochtend in NRC Next.

Misschien herinnert u zich nog wat ik schreef in De Batavier, over een Grieks vluchtelingenkamp dat in brand wordt gestoken. Het onvermijdelijke is gebeurd: kamp Moria op Lesbos is afgebrand. Op een andere wijze dan ik beschreef in mijn boek, maar toch.

bron: Artsen Zonder Grenzen

Dat is wat er gebeurt als je duizenden mensen ophokt in een smerig concentratiekamp en daar ook nog een corona-lockdown overheen gooit, waardoor die mensen het nog eens extra moeilijk krijgen. De vlam is is de pan geslagen, kennelijk hebben enkelen er de brui aan gegeven en de zaak in de fik gestoken. Voorspelbaar is de eerste reactie van de Griekse autoriteiten, dat de ‘schuldigen’ zullen worden gestraft.


Schuldigen? De werkelijke schuldigen zijn de besluiteloze, harteloze machthebbers van de EU, die al vijf jaar lang geen menswaardige oplossing hebben gezocht voor een probleem dat nooit meer zal weggaan. Je kunt het negeren, je kunt er een hek omheen zetten, je laten chanteren door een stel Oost-Europese autocraten die de hele EU in gijzeling houden. Je kunt onzalige deals sluiten met Erdogan, die er met succes een spelletje van heeft gemaakt om de EU dwars te zitten, maar het zal niet weg gaan. 

 

bron: Artsen Zonder Grenzen


Nu eindelijk is er kennelijk ook bij de Nederlandse politiek een lichtje gaan branden. Maar er was eerst een grote brand nodig in een vluchtelingenkamp, waardoor nu duizenden mensen in de open lucht slapen. De laatst overgebleven hobbel was de opstelling van de meest hardvochtige coalitiepartij, de VVD, die in de persoon van Ankie Broekers-Knol uit alle macht probeert om elke vluchteling buiten de deur te houden. Een waardig opvolgster van IJzeren Rita. Er moest wat gebeuren, niet uit menslievendheid, maar om de coalitie niet in gevaar te brengen. 

bron: Artsen Zonder Grenzen

 

Laat ik duidelijk zijn: ik geloof niet dat die mensen hier erg gelukkig zullen worden. Ze hebben vast liever in hun eigen land een menswaardig bestaan dan op de loop te moeten voor oorlog en armoede. Maar als ruim honderd Nederlandse burgemeesters al in april hebben gezegd dat ze er alles aan willen doen om opvang te regelen voor kwetsbare jonge asielzoekers, is het realiseren van veilig verblijf niet zo lastig. Ja, het zal vragen oproepen en ongetwijfeld aanpassingsproblemen veroorzaken. Dat moet dan maar.


En wat doet de coalitie nu? Ze willen honderd van de dertienduizend dakloze mensen uit Moria hierheen halen. U hebt het goed begrepen. HONDERD. Dat zal het probleem vast oplossen. Het aantal wordt verrekend met het door de UNHCR bedongen vluchtelingenquotum (500) dat volgend jaar zal worden opgenomen. 

 

De zoveelste beschamende ontwikkeling in het vluchtelingendebat. Een compromis om waarlijk trots op te zijn. Zoals altijd: too little, too late. ‘We nemen onze verantwoordelijkheid,’ zei Rob Jetten (D66) opgelucht. Ik noem dat conscience money


Het oordeel van de vluchtelingenorganisaties was vernietigend. Maar de plooien in de coalitie zijn weer gladgestreken en de Kamer gaat over tot de orde van de dag. 

dinsdag 25 augustus 2020

Alweer Kastellorizo

Alweer Kastellorizo

Al eerder schreef ik in deze blog over Kastellorizo, en wederom kwam onlangs het afgelegen Griekse eiland in het nieuws door een nieuwe Turkse poging om de aanspraken van dat land op het zeegebied rond dat eiland kracht bij te zetten. De Turken stuurden een onderzoeksschip om naar aardgas te zoeken, beveiligd door wel vijf marineschepen om een eventuele Griekse tegenactie te frustreren. Wel schijnen de Grieken een aanvaring met het onderzoeksschip te hebben geforceerd.


De Turkse armada onderweg


Kastellorizo speelt een hoofdrol in mijn vorig jaar verschenen roman De Batavier. Al tijdens mijn bezoek aan het eiland in 2013 was de spanning voelbaar, ondanks dat de eilandbewoners hun boodschappen doen op de markt in de Turkse kustplaats Kaş, die op slechts een paar zeemijl afstand ligt. In een recent krantenartikel staat zelfs dat de eilanders een lopende rekening hebben bij de winkeliers op het Turkse vasteland! 


De haven van Kaş


De politieke situatie is echter onverminderd grimmig, met herhaalde grensincidenten in de door beide partijen betwiste wateren. De oorsprong van dit alles ligt in het verleden: de van oorsprong Turkse eilanden zijn na de Turks-Griekse oorlog van 1919-1922 aan Italië in mandaat gegeven en in 1946 overgedragen aan Griekenland. De Turken hebben zich daar nooit bij neergelegd.


Kastellorizo


In De Batavier voer ik een Turkse invasie op Kastellorizo ten tonele, die door Grieks ingrijpen wordt verijdeld. Later beschrijf ik de problemen bij het redden van in nood verkerende vluchtelingen in de betwiste wateren tussen Kastellorizo en Kaş, omdat elke grensoverschrijding door de kustwacht van een van beide landen tot een interntionaal incident van onmogelijke proporties uitgroeit. De Batavier is een werk van fictie, maar de achtergrond is alledaagse realiteit. De Batavier is nog steeds te bestellen bij de boekhandel of de uitgever Palmslag. 


EDIT: op 30 augustus 2020 verscheen een nieuw artikel over Kastellorizo op nos.nl.


Het Transport


Mijn nieuwe boek Het Transport gaat binnenkort naar de drukker. Zoals eerder gemeld zal mijn uitgever Palmslag het boek begin oktober publiceren. Als gevolg van de momenteel geldende beperkingen op grote bijeenkomsten zal er voorlopig geen boekpresentatie worden georganiseerd. In plaats daarvan gaan de gedachten uit naar een online presentatie, mogelijk een interview of een promotiefilm. Ik ga daar op korte termijn over in gesprek met mijn agent, Hanneke Tinor-Centi. 



Ik schrijf dit aan boord van mijn zeilboot Manokwari, liggende in Harlingen, waar een deel van Het Transport zich afspeelt. Het plan was om naar Vlieland te varen, echter slecht weer heeft roet in het eten gegooid. We liggen hier te wachten op voorspeld stormweer...


Wordt vervolgd...


woensdag 5 augustus 2020

Over Afrika

Als zeevarende ben ik in de jaren ‘70 in Zuid- en West-Afrika geweest. Ik zal eerlijk zijn: destijds keek ik nog sterk vanuit het Europese perspectief naar Afrika, hoewel ik ook toen al niets begreep van de apartheid in Zuid-Afrika. Wij vervoerden Westerse producten naar Afrika, en veelal boomstammen en wat tropische producten terug. Zo heb ik ook een bijdrage geleverd aan het slopen van het regenwoud.

boomstammen laden bij Campo, Kameroen, 1978

Afrika is eeuwenlang als roofgebied gezien - je kon er grondstoffen, tropische producten en mensen halen. Plaatselijke machthebbers werden omgekocht door gewetenloze handelaren en deden er actief aan mee, lees er de boeken over de slavenhandel maar op na. De gevolgen zijn er nog steeds: Afrika is een rijk continent met een enorm potentieel, maar het wordt verscheurd door oorlogen en de mensen zijn er slecht aan toe. Driekwart heeft geen vast werk en geen vast inkomen, het zijn veelal dagloners die bij de minste tegenslag hun kinderen niet te eten kunnen geven.

Jamestown, Accra, 2012

Het probleem is dat bijna niemand in Afrika investeert, het leegroven gaat gewoon door: grote Westerse en Chinese multinationals zijn de grootste boosdoeners. Een nieuwe kolonisatie, waar ook wij nog steeds van meeprofiteren. Er wordt vaak gewezen naar de corruptie van Afrikaanse machthebbers, die dat allemaal mogelijk maakt. Maar volgens mij is het een kip-ei probleem, een vicieuze cirkel van verwerpelijke uitbuiting die nog steeds niet is doorbroken.

Een voorbeeld

Onlangs stond er in mijn krant een artikel van een Zuid-Afrikaanse professor over het feit dat er in Afrika nergens meer vaccins worden ontwikkeld voor infectieziekten. Er zijn enkele initiatieven geweest, die door ‘financieringsproblemen’ zijn stopgezet. Ook nu, tijdens de Covid-19 epidemie, wordt Afrika alleen als proeftuin gebruikt voor vaccins, die elders worden ontwikkeld. Alles wordt buiten Afrika gemaakt en op onze voorwaarden verkocht in Afrika. Medicijnen en vaccins zijn duur. Dat geldt niet alleen voor medische toepassingen, maar voor vrijwel alle verworvenheden van de hedendaagse wereld.

Vind je het gek dat het continent zo arm is en jonge mannen door hun familie op reis worden gestuurd naar Europa, in de hoop dat daar werk te vinden is, waarmee ze geld naar huis kunnen sturen? Europa, waar ze tegen hekken oplopen en in permanente armoede en onzekerheid in het kamp blijven zitten. Eigen schuld zeker, dan moeten ze maar daar blijven. Toch?

vismarkt in Elmina, 2012

Er zijn gelukkig uitzonderingen, waarbij de plaatselijke bevolking een kans krijgt. Een vriend van ons werkte lange tijd in Ghana. Hij wist een stuk regenwoud te redden in het Atewa-gebergte, waar een Chinees bedrijf achteraan zat omdat er 20 meter bauxiet onder ligt. Het bos is waterwingebied voor Accra en de plaatselijke economie profiteert van ecotoerisme. Onze vriend rekende de plaatselijke ‘chief’ voor dat op lange termijn het inkomen uit het bos groter zou zijn dan wanneer hij het zou verkopen aan de Chinezen. Er is nu een beweging gaande om het gebied de status van nationaal park te geven. Beter dan dat het wordt leeggeroofd door een Chinese mijnmaatschappij.

Afrika 1976

Ik herinner mij nog dat in Kaapstad een dief aan boord werd betrapt. Dat wil je natuurlijk liever niet hebben op een schip, maar alles wat de arme sloeber had gepikt was een wekkertje uit de hut van de eerste stuurman. Ik had het twijfelachtige genoegen om de toenmalige Zuid-Afrikaanse politie aan boord te mogen ontvangen, twee - witte - kleerkasten in een lichtblauw uniform met shorts en platte petten, vergeleken bij wie de dief er nog onschuldig uitzag. Hij was een ‘Kaapse kleurling’, nazaat van de oorspronkelijke bewoners (de San) en de Hollandse kolonisten. Het eerste dat de dienders deden was de dief met zijn hoofd tegen het stalen schot kwakken. Toen ben ik er tussen gesprongen, zeggend dat ik dat niet tolereerde op een Nederlands schip. De mannen spraken Afrikaans (een vorm van Nederlands) en begrepen mij haarfijn. De arrestant werd geboeid en afgevoerd, en wat ze later aan wal met hem hebben uitgespookt weet ik niet. Hij zal wel een pak slaag hebben gekregen.


Franse kerk in Kribi, Kameroen

In West-Afrika was nog sterk de koloniale invloed te zien. Op sommige plekken is dat misschien nog steeds zo. In 1978 kwam ik in Senegal, Ivoorkust en Kameroen. De Franse invloed was daar zo sterk, dat er Franse hotels en appartementencomplexen waren voor de vele Franse expats die daar werkten. Dakar (Senegal) leek wel een Franse stad aan de Côte d’Azur. In Abidjan (Ivoorkust) was het stadscentrum een verzameling torenflats, omgeven door armoedige krottenwijken.

Elmina, Ghana, 2012

Fort Elmina

In 2012 was ik terug in Afrika. In Ghana werden wij door Emmanuel, een plaatselijke chauffeur, rondgereden in een gehuurd busje. Ik herinner mij nog het bezoek aan de slavenforten van Cape Coast en Elmina. Vooral Elmina maakte een diepe indruk. Het fort was van oorsprong Portugees (São Jorge de El Mina) en is in de 17e eeuw door de Nederlanders veroverd.

de kerk in Fort Elmina

Uiteindelijk had de West-Indische Compagnie een groot deel van de overzeese slavenhandel vanuit de toenmalige ‘Goudkust’ in handen. Nederland was bijna het laatste land dat de slavernij in de ban deed (1863, herdacht op 1 juli bij Keti Koti, de Verbroken Ketenen), hoewel de eindelijk vrijgelaten mensen nog 10 jaar daarna op de plantages in Suriname moesten blijven werken. Dat was zo bedongen door de planters. Het was geïnstitutionaliseerde mensenhandel.

een van de kerkers onderin het fort

De kerk van het fort Elmina ligt pal boven de kerkers, waar eeuwenlang het menselijk wrakhout was opgesloten, wachtend op het eerstvolgende transport naar de Cariben en het Amerikaanse vasteland. Eeuwen later stinken de kerkers nog naar menselijk vuil, er was in het midden wel een afvoergoot, maar de stank zit in de vloer en de muren. Boven zongen de Hollandse slavenhalers psalmen, terwijl beneden een oceaan van leed was.

Ik schaamde me dood.