Quo usque tandem

Parallellen met het oude Rome

Ik ben voor het leven getekend door het Latijn, Oudgrieks en de klassieke geschiedenis die ik op school heb geleerd. Je kunt het een bevoorrechte opleiding noemen, en ik moet mijn ouders dankbaar zijn dat ze me daarheen hebben gestuurd. Hoewel ik niet naar de universiteit ben gegaan maar naar zee, heeft het mij mijn gevoel voor talen gestimuleerd en een brede horizon gegeven, inclusief een onverzadigbare interesse in geschiedenis.

Ik ben niet de eerste die de parallellen ziet tussen Donald Trump en een grillige Romeinse keizer. Zoek op internet naar die naamcombinatie en je vindt talloze verwijzingen, zoals deze. Ik had een verhandeling voorbereid over Trump en de Romeinse keizers Caligula en Nero, maar eerlijk gezegd ben ik zo klaar met zijn hatelijke gezicht in de media, dat ik er misschien maar beter mee kan stoppen.

 https://claridadpuertorico.com/caligula-trump-y-el-premio-nobel/

Laat me daarom iets schrijven over het oude Rome, een paar parallellen aangeven en u uw eigen conclusies laten trekken.

De Romeinse Republiek en een verloren verkiezing

Rome werd gesticht rond 753 v.Chr. en bestond aanvankelijk uit een paar nederzettingen rond de Palatijnse heuvel en het omliggende landbouwgebied in een regio genaamd Latium. De eerste 250 jaar was het een koninkrijk, een periode waarin de fundamenten werden gelegd voor de latere republiek en de nederzetting zich ontwikkelde tot een grote stad. De laatste koning van Rome was Tarquinius Superbus, die als een tiran regeerde. Volgens het Wikipedia-artikel staat Tarquinius' bewind bekend om zijn gebruik van geweld en intimidatie om de bevolking onder de duim te houden, en zijn minachting voor de Romeinse traditie en de Senaat. In de hedendaagse context klinkt het u misschien bekend in de oren.

Nadat Tarquinius was afgezet, namen de Senaat en haar gekozen leiders, de consuls, de macht over. Het is onmogelijk om in een paar regels de complexiteit van de Romeinse Republiek, de klassenmaatschappij die Rome was en het ingewikkelde politieke systeem te beschrijven. De Republiek was in feite een gekozen oligarchie, waar machtige families de belangrijkste posities bekleedden. Ze verkeerde in een permanente staat van oorlog met haar buren op het Italiaanse schiereiland en met alle andere landen rond de Middellandse Zee. De politiek binnen de republiek had gewelddadige trekken: invloedrijke politici schroomden niet om met behulp van gewapende bendes hun tegenstanders uit te schakelen of het volk te manipuleren.

Het verhaal van Rome aan het einde van de Republiek is op bewonderenswaardige wijze beschreven door Colleen McCullough, die de periode van Gaius Marius (ook al zo’n schurk) tot aan keizer Augustus diepgaand heeft bestudeerd.

Catilina en de verkiezing van 63 v.Chr.

Tijdens de laatste jaren van de republiek probeerde een senator genaamd Lucius Sergius Catilina de consuls en de senaat omver te werpen. Een van de gekozen consuls, Marcus Tullius Cicero, een beroemd redenaar, confronteerde hem in de senaat. Het Wikipedia-artikel over Catilina zegt het volgende (vertaald):

De eerste toespraak werd gehouden in de senaat, waar Cicero een senator, Catilina, beschuldigde van het leiden van een complot om de republiek omver te werpen; als reactie daarop trok Catilina zich terug uit de stad en sloot zich aan bij een opstand in Etrurië. De volgende twee toespraken werden voor het volk gehouden, waarin Cicero zijn acties rechtvaardigde en verder nieuws over de samenzwering vertelde...

Cicero beschuldigt Catilina in 63 v.Chr.

Cesare Maccari from Instagram, via Wikipedia

Het draaide allemaal om een ​​verkiezingskwestie - in 63 v.Chr. had Catilina zich met een populistisch programma kandidaat gesteld als consul, maar was verslagen door Cicero, waarop hij de uitslag niet erkende (!). Volgens de overlevering probeerde hij het jaar daarop de Republiek omver te werpen. Hij werd gedood tijdens een gewapende confrontatie in januari 62 v.Chr. (merk op dat de jaartallen v.Chr. achterstevoren lopen).

De naam Catilina werd synoniem met verraderlijke rebellie. Gaius Sallustius Crispus beschrijft Catilina in zijn werk over de samenzwering (Bellum Catilinae) als een voorbeeld van het morele verval van de Republiek, niet alleen als dader, maar ook als slachtoffer van intriges, waarmee hij wellicht eerder het systeem dan de persoon zelf de schuld geeft.

Quo usque tandem

Jaren geleden, toen een van mijn zoons een klassieke opleiding had afgerond die vergelijkbaar was met de mijne, organiseerde de school een excursie naar Rome voor geïnteresseerde ouders. Enkele leraren begeleidden ons en gaven ons een fantastische, diepgaande uitleg over het oude Rome. Het meest hilarische moment was toen een van hen, met de groep verzameld in de Curia, het gerestaureerde Senaatsgebouw op het Forum, Marcus Tullius Cicero imiteerde en de eerste regel van zijn rede tegen Catilina brulde:

“Quo usque tandem, Catilina, abuteris patientia nostra?”

Het galmde door het hele gebouw, maar de bewakers moeten van tevoren gewaarschuwd zijn, want we werden niet gearresteerd. Hier volgen de volledige openingsregels van de rede tegen Catilina van Cicero uit 63 v.Chr.:

Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?

Quam diu etiam furor iste tuus nos eludet?

Quem ad finem sese effrenata iactabit audacia?

Hoe lang nog, Catilina, zul je ons geduld misbruiken?

Hoe lang zal die waanzin van jou ons nog blijven bespotten?

Wanneer komt er een einde aan die ongebreidelde arrogantie?

Waanzinnige keizers

Het Romeinse keizerrijk begon feitelijk met de geadopteerde zoon van dictator Gaius Julius Caesar, een man genaamd Gaius Octavius, ook bekend als Augustus, die de machtsstrijd won na de moord op Caesar in 44 v.Chr. en de Juliaans-Claudische dynastie van Romeinse keizers stichtte.

Een heel leesbaar verhaal over de Romeinse keizers is het boek I, Claudius van Robert Graves, en het tweede deel Claudius the God. 

De keizers die Augustus in de eerste eeuw na Christus opvolgden (Tiberius, Caligula, Claudius en Nero) leden aan de waanzin die eigen is aan absolute macht. Caligula had the motto oderint dum metuant - ze haten mij omdat ze mij vrezen. Nou, zo ken ik er nog wel een paar. 

 

Caligula

source: https://en.wikipedia.org/wiki/Ny_Carlsberg_Glyptotek

 

Van hem wordt gezegd dat hij zijn paard Incitatus tot consul benoemde, omdat hij de macht daartoe had, en daarmee tevens de Senaat en het ambt van consul als nutteloze instellingen bespotte. MAGA avant la lettre? En Nero was na de dood van zijn moeder Agrippina, die hem nog een beetje aan de ketting had gehouden, vatbaar voor buitensporige vleierij. Een eeuw eerder probeerde Catilina een verkiezing terug te draaien door middel van een opstand. Gooi Tarquinius, Catilina en de waanzinnige keizers allemaal bij elkaar, en je krijgt... precies, Donald Trump!

Ik weet niet wat Trump drijft en ik denk dat ik het ook niet wil weten. In één jaar tijd bombardeerde hij acht landen op drie continenten, gooide hij zijn net uit naar Venezuela, Groenland en Mauritius en wie zich tegen hem verzet, chanteert hij met importheffingen. Zijn laatste bedenksels zijn Noorwegen de schuld te geven dat ze hem de Nobelprijs voor de Vrede niet hebben toegekend (waar Noorwegen geen enkele invloed op heeft), en de EU te laten lijden omdat ze Groenland niet willen afgestaan. Ira principis mors est - de toorn van de koning betekent de dood. Niet letterlijk, hoop ik.

Quo usque tandem, Donald, abuteris patientia nostra?

Sallustius lijkt te impliceren dat Catilina niet alleen als dader moet worden gezien, maar ook als exponent van het systeem. Dat geldt evenzeer voor de Verenigde Staten. Kijkend naar het rommelige kiesstelsel en de bijna Romeinse gevoeligheid ervan voor geld en power play, is het niet verbazingwekkend dat er driemaal op rij presidenten zijn verkozen met twijfelachtige capaciteiten: eenmaal Trump, waarover ik al genoeg heb gezegd, eenmaal Joe Biden, die door zijn hoge leeftijd niet meer op zijn best was, en nu weer Trump.

Eén jaar voorbij, nog drie te gaan in deze perfecte storm, hopend dat hij ons niet allemaal te gronde richt. En de man in de coulissen die we in de gaten moeten houden, is J.D.Vance.