Engelse editie Het Betwiste Land gepubliceerd

 Ruim twee jaar geleden, in oktober 2023, schreef ik naar aanleiding van de toen juist losgebarsten vergeldingsoorlog van Israël tegen de bevolking van Gaza, over mijn eigen ervaringen in het Midden-Oosten van vijftig jaar eerder. Ik schreef: Het is bijna een thema voor een nieuw boek. Misschien komt dat er nog een keer. Welnu, het boek is klaar: de Engelse editie Contested Land is vorige maand gepubliceerd en het uitgeefcontract voor de Nederlandse editie Het betwiste land  is onlangs getekend: publicatie volgt later dit jaar.

Het betwiste land is ontstaan uit afschuw en verontwaardiging over de Israëlische slachtpartij. Ik heb daar eerder over geschreven in mijn blog. Inmiddels is na de nog immer voortgaande Gaza-oorlog de wereld nog verder op zijn kop gezet door de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran, waarbij de Amerikaanse blunders in Irak en Afghanistan vrijwel blindelings worden herhaald. Israël zet de slachtpartij van Gaza nu voort in Libanon, alweer zonder dat de westerse politiek een vinger uitsteekt, vermoedelijk om geopolitieke en ideologische redenen. En ongeacht de schending van het internationaal recht, vinden ze het stilletjes wel handig dat iemand het regime in Iran aanpakt. Totdat we wereldwijd in een recessie terechtkomen, maar dan is het te laat.

voorlopige omslag

Politieke thriller met een boodschap

Ik ben teruggegaan in de tijd om een politieke thriller te schrijven die zich afspeelt in het Midden-Oosten tussen 1973 en 1980. Het is in de eerste plaats een spannend leesboek met een menselijke insteek, maar ook met een achterliggende boodschap omdat ik over de strijdende partijen geen blad voor de mond neem, de Arabische zijde noch Israël.

Anders dan je zou denken, wonen in het Midden-Oosten ook gewone mensen zoals u en ik, die tegen wil en dank worden onderworpen aan het geweld en zich desondanks staande moeten houden. Het betwiste land gaat over zulke gewone mensen en hun traumatische belevenissen: een Nederlandse zeeman, een Israëlische militair en een Palestijnse familie. Het verhaal is fictie, ingebed in historische feiten, en beschrijft tevens een op de achtergrond draaiende diplomatieke en politieke leugenfabriek.

Ik zou iedereen willen aanraden om zich goed te informeren over dit beladen onderwerp. Los van mijn studie naar de historische achtergronden van het conflict tussen Israël en Palestina heb ik veel gelezen en het vaak deprimerende nieuws gevolgd. Gebruikte bronnen zijn artikelen op Wikipedia, boeken geschreven door Palestijnen, Libanezen en Nederlandse en Israëlische journalisten en historici, en documentaires over de Israëlische samenleving.

Ik heb geprobeerd om door de ideologie heen te prikken die de kwestie vertroebelt, en een eerlijke mening te vormen. Het resultaat van mijn studie vormt de achtergrond van Het betwiste land. 

De Nederlandse editie zal vermoedelijk verschijnen in oktober. Maar als u ook graag Engels leest: de Engelse editie (Contested Land) is inmiddels uitgegeven op het digitale platform Bookmundo, en te bestellen via mijn website, als paperback zowel als e-book.

Voorproefje  

Als voorproefje volgen hier enkele episodes uit de Nederlandse editie.

1973

We renden de gang op, die vol rook stond. Ik struikelde bijna over een lichaam waar ik de bewaker in herkende die mij dagenlang had mishandeld. Hij was morsdood, bloed op zijn gezicht. Verderop zat een groot gat in een muur, waaruit verwrongen stukken betonijzer staken. Binnen lag het vol met betonpuin. De gemaskerde mannen en wij kropen erdoorheen en kwamen uit in een steegje, waar nog meer gemaskerde kerels stonden, tot de tanden gewapend, en een paar gevangenen die dezelfde taal spraken als de overvallers en mijn celgenoot. We gingen in looppas het steegje in, met een achterhoede van twee mannen. Ik was na een maand in de cel niet erg fit meer en kon ze nauwelijks bijhouden.

Het was een labyrint van straatjes en steegjes, een oude Arabische binnenstad, een soek waarin de overvallers kennelijk de weg wisten. Na een minuut of tien hielden we halt en ontstond er een verhitte discussie tussen mijn celgenoot en twee van de overvallers, die op mij wezen. De piloot legde uit wie ik was, waarop een van hen in het Engels tegen mij zei dat ze mij niet zouden meenemen, omdat ik geen Israëlische militair was. Vanaf dat moment moest ik mijn eigen weg zoeken, zei hij. De commando’s en de bevrijde Israëliërs renden een zijstraatje in en lieten mij moederziel alleen achter in de donkere steeg.

Ik dwaalde op goed geluk verder, maar stuitte voortdurend op dichte deuren, en voor de weinige ramen zaten tralies en luiken. Het metselwerk van de huizen zag er vervallen uit en het pleisterwerk bladderde. Een straathond scharrelde in een hoop vuil en gromde toen ik langs liep. In de verte klonken politiesirenes en ik hoorde rennende voeten naderbij komen vanuit de richting waar we vandaan waren gekomen. Er gleden schaduwen langs de muren in het licht van een straatlantaarn ongeveer honderd meter terug. Er klonk geschreeuw en tweemaal een geweerschot, misschien schoten ze wel op schaduwen.

De schrik sloeg mij om het hart, wat moest ik beginnen? Ik moest daar zo snel mogelijk vandaan, dook ineen en maakte mij uit de voeten, rennend door de wirwar van steegjes, in de hoop dat ik niet in een kringetje liep. Ik sloeg een hoek om, waar een lampje boven een deur brandde. De deur ging plotseling open, kennelijk vanwege het tumult in de verte. Een zwaar opgemaakte vrouw van middelbare leeftijd keek naar buiten, zag mijn doodsangst en mijn gehavende uiterlijk en sprak mij aan in het Arabisch. Ik gebaarde dat ik haar niet verstond, waarop ze overging in gebroken Engels: ‘Police want you?’

Ik knikte.

‘Come, quick!’

De vrouw trok mij snel aan mijn mouw naar binnen en deed de grendels op de deur. Ze ging mij voor in een lange gang, die uitkwam op een zwak verlichte binnenplaats.

* * *

Veel tijd om te piekeren kreeg ik niet, want een paar kilometer voor Bireh Akkar stonden we plotseling stil. Er was een lange file voor ons, en Hasan keek bezorgd naar wat er gebeurde in de verte. Plotseling keek hij ons aan, in de verte wijzend: ‘kataeb, kataeb, go quick!’

‘Kataeb?’ Maryam veerde geschrokken op en keek mij aan. ‘Kataeb is de falange, de maffia. Ze haten alle Palestijnen. We moeten eruit.’

Ik liet het me geen tweemaal zeggen, pakte ons bundeltje en deed de cabinedeur open. We sprongen eruit en doken in de bosjes. Langs de weg verderop klonk geschreeuw.

‘Rennen,’ zei ik, en trok haar aan de hand mee naar de bosrand, twintig meter verder. Er klonk een geweerschot, dat ons gelukkig miste.

We waren tussen de bomen, struikelden door dichte begroeiing omlaag in de richting van het geraas van stromend water. Er was een beekje, we plonsden door het ondiepe water en klommen aan de andere kant weer omhoog. Meer struiken plukten aan onze kleren. Aan de overkant, waar we vandaan waren gekomen, hoorden we mannen roepen en zich door de struiken worstelen. We vonden een plek om ons te verbergen in een klein gat onder een overhangende rots, aan het zicht onttrokken door dicht struikgewas. Ik duwde Maryam in de verste hoek, ging voor haar liggen en trok een afgevallen tak over ons heen. Ik hoorde het hijgen van haar gejaagde ademhaling, haar arm ging om mij heen, ik voelde het bonzen van haar hart tegen mijn rug.

1980

Ik legde ons weer op koers en maakte een aantekening in het wachtboek. Om tien uur deed ik de meteowaarneming: wind, zee, deining, wolkendek, temperatuur, dauwpunt, luchtdruk. De zon liet zich niet zien. De routine van de zeewacht ging verder. Ik pakte een paar kaarten uit de la in de kaartenkamer, en tussen het uitkijken door, met af en toe een blik op de radar, tekende ik de laatste wijzigingen in de kaart. Met inkt voor de permanente correcties, met potlood voor de tijdelijke.

De hallucinatie van de 'Oostkerk' kwam weer terug, ik moest me concentreren. Moest.

Om halfelf kwam de ouwe boven. ‘Morgen, Nick. Hoe gaat het hier?’

‘Beetje knobbelig, kapitein. Af en toe wat water over dek, maar het lijkt niet slechter te worden dan vanochtend vroeg.’

‘We houden die negentig klappen toch maar even aan, als we gaan opvoeren krijgen we extra op onze donder.’

‘Ja, veel meer kunnen we niet hebben vrees ik.’

‘De eerste stuurman zei dat je vanmorgen je telefoon niet hoorde. Hij had de uitkijk gestuurd om je te porren, maar die kon je niet wakker krijgen.’

‘Ik heb nachtmerries, kapitein. Ik slaap dan door alles heen, maar ik schijn alles bij elkaar te schreeuwen.’

‘Heeft het te maken met die toestand van zes jaar geleden?’

‘Het lijkt erop. Het lijkt wel of ik er steeds meer last van krijg. Ik heb ook hallucinaties.’

Toen ik mijn voorganger op deze boot afloste, had de ouwe mij gezegd dat hij Van de Merwe goed kende, de gezagvoerder van mijn eerste reis, die als gevolg van zijn verwondingen was afgekeurd en nu hoofd van de Nautische Dienst was geworden. Die had hem ingelicht over wat we hadden meegemaakt op die verschrikkelijke ochtend in Latakia. Hij had er mij over verteld, en als ik behoefte had om er met hem over te praten moest ik niet aarzelen, had hij gezegd.

Misschien was dit wel het moment.

* * *

Het vliegtuig van Middle East Airlines zette de landing in op het vliegveld van Beiroet. We vlogen laag over West-Beiroet, de zee aan de rechterkant, en ik was verbaasd over de verwoesting die ik onder mij zag, ingestorte en uitgebrande gebouwen, puinhopen in de straten, zelfs tanks en pantserwagens. Opeens klonken een paar klappen tegen de zijkant van het vliegtuig alsof er stenen tegenaan vlogen, de piloot gaf volgas en draaide steil weg over zee.

‘Ladies and gentlemen, we hebben te maken met een veiligheidsprobleem en moeten uitwijken. We gaan het vliegveld van de andere kant naderen. Please be calm, er is geen gevaar, het vliegtuig is intact,’ klonk het over de intercom.

Een veiligheidsprobleem? Dat begon al goed… we werden gewaarschuwd om ons voor te bereiden op een harde landing, omdat we nu met de wind mee moesten landen vanuit het zuiden.

De landing was knap ruw, zoals voorspeld. We stuiterden over de baan en ik hoorde een knal van het rechter landingsgestel. Ik zat bij het raam en zag een band aan flarden gaan. De piloot gaf vol tegengas en we stopten veilig, tweehonderd meter van het einde van de baan. Het Libanese leger stelde zich op rondom het vliegtuig. Na een halfuur werd er een trap naar het vliegtuig gereden en verschenen er een paar bussen om ons naar de terminal te brengen. Toen ik de trap af kwam met mijn handbagage, keek ik opzij. Er zat een onschuldig uitziende rij gaatjes in de romp. Er was op ons geschoten, kennelijk door een mafkees met een klein kaliber wapen. Dat de kogels er niet dwars doorheen waren gegaan, was een wonder.

Welkom in Beiroet.

Een taxi bracht mij naar een goedkoop hotel in de oostelijke sector, waar ik zou logeren tijdens mijn sollicitatie naar een tijdelijke logistieke functie bij het plaatselijke Field Office van de UNRWA.

Die nacht hoorde ik geweervuur en explosies uit het westen van de stad. De slaap wilde niet komen.

* * *

Beiroet in 1973, vóór de burgeroorlog

 

Het vervoer van hulpgoederen was niet ongevaarlijk. Een voorbeeld daarvan was een vrachtwagen, die aankwam met kogelgaten in de cabine. De chauffeur was zich lam geschrokken toen er van achteren met een automatisch wapen op hem geschoten was. Hij had volgas gegeven en was er als een haas vandoor gegaan. Gelukkig had zijn lading bouwblokken de meeste kogels tegengehouden en waren zijn banden heel gebleven. Hij was langs een sjiitisch dorp gereden, waar onlangs Iraanse oproerkraaiers bleken te zijn gearriveerd om de plaatselijke militie te trainen. Ze hadden kennelijk uit balorigheid zijn vrachtwagen gebruikt als schietschijf. Met Iraanse infiltranten kregen we steeds vaker te maken na de revolte in Teheran, nog geen jaar eerder. We stippelden een andere route voor de vrachtwagens uit, die langer was, maar veiliger. Het verkennen van veilige routes voor de aanvoer van levensmiddelen en bouwmaterialen werd onze eerste prioriteit.

Zelfs het rondrijden in een witte auto met grote letters UN op de zijkant en een blauwe vlag aan de antenne bleek niet altijd veilig: eenmaal werd ik vanuit een huis ergens langs de weg beschoten. Aan het Libanese leger van de regering-Gemayel hadden we niets, die waren op de hand van de Maronieten en kwamen alleen de kazerne uit als er geschoten was door de Palestijnen of Amal.

Het bevoorraden van het Mar Elias kamp in West-Beiroet was een hachelijke onderneming. West-Beiroet was een enclave gedomineerd door de PLO, die ook wel bekend stond als de Fakhani-republiek naar de wijk waar de PLO was gevestigd, maar Mar Elias had een voornamelijk christelijke bevolking. Het werd bewaakt door falangisten, die de Palestijnen op afstand probeerden te houden. Voorbij de ‘groene lijn’, de Damascusstraat die de oostelijke sector van de westelijke scheidde, lagen de straten grotendeels in puin, dus je moest om de bergen stenen heen rijden. Onze vrachtwagens moesten er niet stuiten op een hindernis, want die plekken waren een geliefde locatie voor sluipschutters, die op de loer lagen langs de aanvoerroute.

 Als je er stilstond had je grote kans dat je onder vuur genomen werd. Eenmaal werd er een chauffeur onderweg doodgeschoten, met als gevolg dat zijn transportbedrijf er de brui aan gaf. Uiteindelijk schroefden we dikke staalplaten op de cabinedeuren, wit geschilderd met de letters UN erop, zodat de mannen hopelijk van opzij enige bescherming hadden.

Ik was eenmaal naar Mar Elias geweest, en daar wil ik liever niet aan herinnerd worden. Onderweg viel er een zware raket op een gebouw niet meer dan tweehonderd meter verderop. Het gebouw stortte in; een minuut later en we waren zo plat als een dubbeltje geweest. De straat was geblokkeerd door het puin, dus we keerden bliksemsnel om en smeerden hem, voordat we werden beschoten.

* * *

Tijdens de derde retourreis naar Beiroet die we maakten met de Aizdihar, werden we aangehouden door een Israëlische patrouilleboot. We waren juist vanuit Beiroet vertrokken en op de thuisreis, toen ze vanuit het zuiden kwamen aanrazen, met minstens dertig knopen en een grote witte boeggolf. We kregen vlak buiten de haven via de megafoon in het Arabisch de opdracht om te stoppen en te wachten op een enterploeg.

‘Stop maar liever,’ zei ik tegen Hakim, die de motor op stop zette. We vielen dwars en begonnen te slingeren op de golven van de Israëlische boot, die langszij was gekomen en met een rubber stootrand tegen ons aan klapte.

Ze kwamen aan boord, vier man sterk, tot de tanden gewapend, Davidsster op de mouw, helmen, scherfvesten, zonnebrillen, portofoons en een houding van ‘wie doet ons wat’.

‘Papieren,’ commandeerde de sergeant die de ploeg aanvoerde, in het Arabisch.

‘Papieren, alstublieft, bedoelt u zeker,’ antwoordde ik in het Engels. Ik trok mijn identiteitskaart van de UNRWA. ‘U hindert een humanitair charterschip van de Verenigde Naties, in Libanese wateren. Wie voor de donder zijn jullie?’

Ze deinsden een beetje terug. Ze hadden een Libanese schipper verwacht, niet een buitenlander die een even grote mond teruggaf.

‘Wij zijn volledig bevoegd verklaard door de Libanese regering.’

‘Alleen voor wateren bezuiden Tyrus,’ antwoordde ik kalm. ‘Hier hebt u niets te zoeken. Wilt u dat uw afgevaardigde bij de VN op het matje wordt geroepen?’

‘Desondanks willen wij weten, wat u uitvoert.’

‘Ik spreek wel met uw commandant. Hij is van harte welkom voor een gesprek.’

De sergeant sprak in zijn portofoon. Het antwoord liet niet lang op zich wachten. Ik werd in de boeien geslagen en afgevoerd naar de Israëlische patrouilleboot. Daar werd ik in een hut gezet met een gewapende kerel bij de deur, die mij bekeek als de eerste de beste terrorist. We voeren een tijdlang langzaam naar het zuiden, daarna lagen we een moment stil totdat ik de motoren hoorde brullen en we er met een dertigmijlsvaart vandoor stoven.

Tegen de avond kwam de boot binnen in de marinehaven van Haifa. Daar werd ik in een politiewagen gegooid, afgevoerd naar wat een politiebureau leek en in een kamer gezet.

Er kwam een man in burger binnen, die achter de tafel ging zitten en mij zwijgend aankeek.

* * *

 Zoals gezegd: de Nederlandse editie zal vermoedelijk verschijnen in oktober. Maar als u ook graag Engels leest: de Engelse editie (Contested Land) is inmiddels uitgegeven op het digitale platform Bookmundo, en te bestellen via mijn website, als paperback zowel als e-book.